دف و دف نوازی

نویسنده: احمد خاک طینت

تعداد صفحات: 132 قيمت: 3000 تومان

معرفی کتاب:

كتاب حاضر كه شامل 11 فصل می‌باشد درباره دف و دف‌نوازی است از جمله مباحث آن عبارتست از: ارزشهای وجودی یك هنرمند، پیدایش ریتم و سازهای كوبه‌ای و انواع آن (تنبك، دهل، دایره، نقاره)، نگرشی به تاریخ دف و دف‌نوازی قبل و بعد از اسلام، فرهنگ دف‌نوازی در جهان، فرهنگ دف‌نوازی و دایره‌نوازی در ایران (شامل مطالبی درباره آیینها و مراسم ویژه در استانهای یزد، خراسان، هرمزگان، كرمانشاه، عشایر، بوشهر، بلوچستان، كردستان، تفاوت دف‌نوازی و دایره‌نوازی، فرهنگ دایره‌نوازی در ایران، نوازندگان دف از گذشته تا حال (طویس، مولی‌العبلات، توبل، ابویحیی حكیم میمون، خانواده، عندلیبی، ...)، اثرات فیزیكی و روحی و روانی نواختن دف، ابعاد مختلف دف‌نوازی (تكنوازی، همنوازی، گروه‌نوازی)، ساختمان، مراحل ساخت و انواع دف، جایگاه دف در شعر فارسی به‌همراه اشعار شاعران قدیم و معاصر، اصول كلی وزن یا ریتم و صدای دف، آموزش صحیح به دست گرفتن دف به‌همراه طریقه نواختن و نت‌نویسی مربوطه. در پایان نیز پارتیسیون دف‌نوازی جهت تمرینات بیشتر ارائه شده است.

كتاب «كار با گل» كه به معرفي هنر سراميك جهان، سنن كهن ملل و سبك‌هاي جديد سفالگران مي‌پردازد، اثر «سوزان پترسون» به كوشش محمد جوادي ترجمه شده و از سوي انتشارات سفير اردهال در دسترس هنرمندان و پژوهشگران قرار گرفته است.

سيدحسين عابديني، مدير انتشارات سفير اردهال درباره اين كتاب به خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، گفت: در زمان‌هاي گذشته هدف از ساخت اشياي گلي، برآوردن نيازهاي روزمره بود اما امروزه، هنرمندان و علاقه‌مندان به سفالگري در كنار استفاده از موارد و روش‌هاي سنتي، در حال ابداع كارهاي هنري جديدي هستند.
وي افزود: هنرمندان با ساخت كارهاي انتزاعي و روي‌آوردن به سبك‌هاي مدرنيسم و پست مدرنيسم، همگام با پيشرفت علم و تكنولوژي قدم برداشته‌اند و در ساخت محصولات سراميكي، جنبه زيبايي آن‌ها را بيشتر مد نظر قرار مي‌دهند. وي خاطرنشان كرد: براي فعاليت در زمينه هنر سفالگري لازم است در مورد تمامي فرهنگ‌ها و ادوار مختلف تاريخ، اطلاعات جامعي داشته باشيم تا بتوانيم كتابي درخور توجه هنرمندان منتشر كنيم. وي افزود: دنياي امروز با تغييرات و دگرگوني‌هاي فراواني همراه است، تكنولوژي مسير پيشرفت خود را به سرعت طي مي‌كند و هنر نيز از اين قاعده مستثني نيست و در تمامي بخش‌هاي آن از جمله نقاشي، طراحي، سراميك، سفالگري و... افكار و روش‌هاي جديدي توسط هنرمندان به‌وجود آمده است. عابديني يادآور شد: اين كتاب در راستاي آشنايي با هنر سراميك مدرن جهان و سنن كهن ملل ترجمه شده است و علاوه بر استفاده از روش‌ها و سبك‌هاي جديد سفالگران از سراسر جهان و معرفي تكنيك‌هاي نو به علاقه‌مندان، روش‌هاي استفاده شده توسط هنرمندان و مردمان ادوار گذشته را نيز معرفي مي‌كند.
مدير انتشارات سفير اردهال خاطرنشان كرد: از مهم‌ترين ويژگي‌هاي اين كتاب كه آن را از كتاب‌هاي ديگر متمايز كرده است، مي‌توان به سبك نگارشي قابل فهم براي تمام اقشار جامعه از جمله مبتديان، علاقه‌مندان، دانشجويان، مجموعه‌داران و سفالگران اشاره كرد. وي افزود: تصاوير رنگي از مراحل مختلف كار و آثار هنرمندان معروف جهان، ارائه روش‌هاي كار به صورت گام به گام و كاربردي، اختصاص يك فصل كتاب به تصاوير مختلف با موضوع‌هاي طبقه‌بندي شده از سفالگران حرفه‌اي، مي‌تواند ايده‌هاي خلاقانه بسياري را در اختيار علاقه‌مندان قرار دهد. عابديني يادآور شد: همچنين اختصاص يك فصل به تاريخچه مصور دنياي سراميك در جهان و آشنايي با تحولات اين هنر در گذر زمان، استفاده از 475 عكس تمام رنگي در زمينه‌هاي مختلف هنر سراميك و ارائه اصطلاحات فني سراميك در انتهاي كتاب، خوانندگان را با مفاهيم اوليه سفال و سراميك آشنا مي‌كند.
وي همچنين به بخش‌هاي مختلف كتاب اشاره كرد و گفت: ارتباط منطقي و هماهنگ بخش‌هاي كتاب به گونه‌اي است كه در فصل نخست انواع خاك رس، پراكندگي و چگونگي تركيب كردن آنها و تاريخچه شكل‌گيري اين هنر توضيح داده شده است. در فصل دوم نيز ساخت با دست و انواع روش‌هاي شكل‌دهي گل آموزش داده مي‌شود.
اين ناشر خاطرنشان كرد: پس از آن، روش شكل‌دهي اشكال گلي مختلف با چرخ سفالگري و چگونگي تزئين با مواد مختلف و پخت آنها در كوره ارائه شده است. فصل آخر نيز به تاريخچه مصور دنياي سراميك در جهان و آشنايي به تحولات اين هنر در گذر زمان اختصاص دارد. 
كار با گل به دنياي سراميك‌ها، هنر شكل‌دهي گل با دست، شكل‌دهي گل بر چرخ سفالگري، تزئين، پخت سراميك‌ها، هنر و زيبايي كارهاي سراميكي و تاريخچه هنر سراميك در جهان از جمله سرفصل‌هاي اين كتاب نفيس است.
كتاب«كار با گل» با شمارگان 2200 نسخه و بهاي 160000 ريال به كوشش انتشارات سفير اردهال و با حمايت معاونت فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي منتشر شده و در دسترس هنرمندان و سفالگران قرار گرفته است.

كتاب سفالگري جهان اسلام در موزه طارق رجب كويت به همت دكتر مهناز شايسته فر عضو هيأت علمي دانشكده هنر و معماري ترجمه شد.اين كتاب به مطالعه و توصيف نمونه هاي نفيس آثار سفالي قبل و بعد از اسلام در موزه طارق رجب كويت كه از لحاظ تكنيك و تزيين بسيار غني هستند مي پردازند.نمونه ها براساسي انتخاب شده اند كه بتوانند نماينده دوران و نمونه هاي گوناگون سفالگري اسلامي باشند كه از اين طريق تحولات سفالگري در جهان اسلام به خوبي در نظر گرفته شود.
نويسنده اين كتاب، دكتر گزا فهروي درجه دكتراي خود را در سال 1961 از دانشگاه مطالعات خاورميانه و آفريقاي لندن اخذ نموده و هم اكنون پروفسور رشته هنر و معماري است و در طي سي سال مطالعات و تحقيقات خود چندين سايت باستان شناسي را در ايران، ليبي و مصر كشف و مطالعه نموده است.
مترجم كتاب دكتر مهناز شايسته فر دانشيار دانشكده هنر و معماري مي باشد.اين كتاب با بررسي 91 قطعه سفال به صورت رنگي به عنوان منبع مطالعاتي، در تشكيل مباحث سفالگري اسلامي به علاقمندان توصيه مي شود.

هنرهاي تجسمي ايران از سال 1340 تا 1357 در قالب 10 جلد كتاب مستقل با موضوع «هنر انقلاب-هنر دفاع» در پژوهشگاه هنر اسلامي حوزه هنري تاليف مي‌شود. به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) به نقل از واحد خبر حوزه هنري، پروژه پژوهشي «هنر متعهد اجتماعي، ديني در ايران» با موضوع «هنر انقلاب - هنر دفاع» توسط مرتضي گودرزي ديباج در پژوهشگاه هنر اسلامي حوزه هنري در دست اجراست. 
«مرتضي گودرزي ديباج» مدير پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي در اين باره گفت: اين پروژه به روند هنرهاي تجسمي در سال هاي 1340 تا 1357 مي‌پردازد. اين مجموعه پژوهشي بزرگ در زمينه نقاشي،گرافيك، مجسمه سازي، نقاشي ديواري، نقاشي كودكان، كاريكاتور، كانسپچوال آرت ( هنر مفهومي) و اينتاليشن آرت (هنر چيدماني) در حال اجراست. 
ديباج درباره ضرورت اجراي اين طرح گفت: با توجه به گذشت سه دهه از پيروزي انقلاب اسلامي و ضرورت ثبت، ضبط، تحليل و تطبيق آنچه كه به عنوان آثار هنري، محملي براي تجلي‌ جلوه‌هاي ارزشي انقلاب بوده است ، ضرورت دارد اثري جامع و ماندگار كه محل تجلي اين نگرش باشد در عرصه هنرهاي تجسمي كشور ارايه شود. وي افزود: در اين پروژه كه در هشت حوزه تخصصي ياد شده در مرحله جمع آوري اطلاعات است، تاكنون بيش از پنج هزار عكس و اسلايد از خود آثار تهيه شده و در همين مرحله پژوهشگراني از فرانسه، امريكا و انگليس براي دريافت اطلاعات و بهره گيري از اين يافته‌ها ابراز علاقه كرده‌اند. 
ديباج يادآور شد: يافته‌هاي اين پروژه كه كاملا به صورت ميداني در حال اجراست، در قالب 10 جلد كتاب مستقل شامل نقاشي و گرافيك انقلاب و مجموعه‌اي هشت جلدي درباره هنرهاي تجسمي دفاع مقدس تاليف خواهد شد.

کتاب "دنیای سازدهنی" نوشته آقای امیرعباس ابوطالبی (متولد 1355) و در سال 1383 توسط ایشان به چاپ رسیده است. این کتاب به همراه یک CD عرضه شده که به دو شکل Audio CD و فایل های WMA قابل تهیه است. نسخه WMA حاوی فایل های موسیقی زمینه (بدون سازدهنی) است که هنرجو می تواند برای همنوازی از آن استفاده کند. این کتاب هم در اصل برای سازدهنی ترمولو 24 سوراخ تالیف شده ولی بنا بر توضیحی که در قسمت قبلی دادیم در متن کتاب واژه "دیاتونیک" ذکر شده است.

آن طور که در خود کتاب اشاره شده از جزوه مارکوس در تهیه مطالب کتاب استفاده شده است. این جزوه در اصل کتابچه ای است با نام How To Play Chromatic Harmonica Instantly تالیف Marcos که در برخی آموزشگاه ها جهت تدریس گام های مختلف قابل اجرا با سازدهنی کروماتیک به کار می رود.

 در شروع کتاب مقدمه ای آمده در باب تاریخچه و ساختمان سازدهنی و شکل های ابتدایی آن (به قلم دکتر امیر اشرف آریان پور) که متاسفانه حاوی یک اشتباه رایج تاریخی در مورد سازدهنی است. در مقدمه می خوانیم: "موتسارت در سال 1791 میلادی، یک کوئینتت برای سازهای آرمونیکا (تلفظ فرانسوی هارمونیکا) ،فلوت،ابوآ،ویولون آلتو و ویولون سل تصنیف کرد." این در حالی است که در آن زمان اصلا سازدهنی به شکل امروزی در اروپا وجود نداشت و موتسارت هم قطعه مزبور را برای سازی به نام تصنیف کرده که اصولا در خانواده سازهای بادی قرار نمی گیرد.

همان طور که می شنوید صدای این ساز شبیه پیانو است و ارتباطی با سازدهنی ندارد. Glass Harmonica.

اما اولین نکته جالب توجه در این کتاب گرافیک و طراحی شخصیت های مصور آن است که حالتی فانتزی گونه و مفرح دارد. در ابتدای کتاب فهرست آهنگ های CD با ذکر صفحه مربوطه آورده شده که مشتمل بر 53 آهنگ ایرانی و خارجی می باشد. از این تعداد 13 آهنگ ابتدایی و نیز 7 آهنگ محلی ایرانی با سیستم نت نویسی استاندارد و بقیه با سیستم Tablature عرضه شده اند. در سیستم Tablature معمولا ارزش زمانی نت ها مشخص نمی شود ولی در اینجا به دلیل وجود CD همراه کتاب از این نظر برای هنرجو مشکلی پیش نمی آید.

 نویسنده کتاب را به دو بخش اصلی تقسیم می کند: "دریافت حس" که شامل آموزش های مقدماتی و تعدادی آهنگ ساده و جذاب است و "دریافت عالی" که دربرگیرنده تکنیک های پیشرفته تر است.
مطالب مقدماتی با توضیح در مورد نت های موجود در سازدهنی ترمولو شروع می شود و سپس به نحوه صحیح نگه داشتن سازدهنی و نواختن نت ها به صورت گروهی و انفرادی (اصطلاحا Single Note ) اشاره شده است. تمرین های این بخش همگی در CD همراه کتاب ضبط شده و هنرجو می تواند با کمک آن ها در نواختن Single Note مهارت کافی به دست آورد.
از آهنگ های عرضه شده در بخش اول کتاب می توان به آهنگ های Jingle Bells و دو قطعه از Richard Clyderman اشاره کرد. بهتر بود نام آهنگ ها به زبان انگلیسی ذکر می شد و شماره Track مربوطه بر روی CD آموزشی نیز آورده می شد. نویسنده آهنگ تعدادی از فیلم ها ی سینمایی و برنامه های دوست داشتنی تلویزیونی را برای اجرا با سازدهنی ترمولو تنظیم کرده که همگی را با همراهی کیبورد یا پیانو در CD همراه می شنویم.
آهنگ ها با لحن بسیار پرنشاط و سرزنده ای اجرا شده که هنرجویان از آن لذت خواهند برد. آهنگ های جالب این بخش شامل موسیقی فیلم های معما ( Charade با بازی کری گرانت و ادری هپبورن) و "خوب، بد، زشت" (ساخته Sergio Leone و با موسیقی Ennio Morricone ) ونیز سریال "جاده ابریشم" و برنامه قدیمی "دیدنیها" است. به بخشی از موسیقی فیلم "خوب، بد، زشت" توجه کنید که در آن نوازنده به خوبی از تکنیک Wah-Wah استفاده می کند.

از آهنگ های محلی و ایرانی موجود هم می توان "گل پامچال"، "مرا ببوس" و "نازنین مریم" را نام برد. بخش دوم کتاب ("دریافت عالی") به معرفی تکنیک های پیشرفته تر اختصاص دارد که از حیث جامعیت در بین کتاب های مشابه کم نظیر است. اما در عین حال سه ایراد اساسی به این بخش وارد است:
1. نام تکنیک ها به زبان انگلیسی بیان نشده و صرفا به ترجمه آن ها اکتفا شده که اغلب ترجمه ای نارسا (مانند "نواختن ضربدری" به جای Cross Harp Playing یا "پیچش" به جای Bending ) یا حتی اشتباه (مانند "لرزش نای" در برابر Throat Vibrato ) است.
ضمن این که اگر خواننده کتاب بخواهد در مورد این تکنیک ها در منابع دیگر (بخصوص اینترنت) جستجو کند، به دلیل ندانستن کلیدواژه (Keyword ) مناسب با مشکل روبرو خواهد شد. از این گذشته، به زعم نگارنده، هنرجویی که به دنبال فراگیری یک سبک یا یک ساز موسیقی خاص است باید با اصطلاحات مربوطه در زبان اصلی آن آشنا باشد. مثلا فرض بگیرید یک نفر انگلیسی زبان که بخواهد ساز سه تار یاد بگیرد، با اصطلاحاتی نظیر "ریز زدن" یا "کنده کاری" آشنا نباشد و صرفا به ترجمه آنها بسنده کند!

2. توضیحاتی که در مورد تکنیک ها آمده مختصر و گذرا است و نویسنده به شرح و بسط مطلب نپرداخته است. این در حالی است که تکنیک هایی مانند Bending و Throat Vibrato از مهمترین تکنیک های پایه در نواختن هارمونیکا محسوب می شوند. همان طور که در قسمت قبلی این مقاله توضیح دادیم از Bending برای نواختن Missing Notes و نیزبه دست آوردن نت های گام بلوز ( Blues Scale ) استفاده می شود. در ضمن خوانندگان باید توجه داشته باشند شکلی که در صفحه 40کتاب در مبحث Bending ترسیم شده خالی از اشتباه نیست (احتمالا اشتباه چاپی بوده است).

در مورد Throat Vibrato هم باید گفت که از مهمترین تکنیک های لازم برای تسلط بر نواختن هارمونیکا است که هم در سازدهنی دیاتونیک و هم در سازدهنی کروماتیک کاربرد زیادی دارد. مثلا Cham-Ber Huang نوازنده برجسته سازدهنی کروماتیک در سبک Classical در Masterclass هایی که برگزار می کند دست کم 18 نوع مختلف Throat Vibrato را به هنرجویان آموزش می دهد. به یک نمونه بسیار خوب از اجرای این تکنیک (با سازدهنی دیاتونیک) توجه نمایید.

3. غیر از تکنیک ها، به دو شیوه خاص سنتی ( Traditional ) در نواختن هارمونیکا اشاره شده ولی بدون ادای توضیحات بیشتر یا آوردن نمونه صوتی در CD همراه و درواقع جای توضیحات بیشتر در این زمینه خالی است.

گفتگوی هارمونیک